Ngupadi Urip Becik Sarta Selaras Karo Alam Sawegung

Raja Marnakkok Naipospos menehi restu marang saweneh Ibu

Raja Marnakkok Naipospos menehi restu marang saweneh Ibu

Saliyane ing Pulo Jawa, tradhisi budaya spiritual sing lelandhesan marang kearifan lokal uga lumaku ing Pulo Suma­tra. Salah sijine yaiku Parmalim. Aran tra­dhisi budaya spiritual sedulur Batak ing sakitere danau Toba Sumatra utara. Unike nate didunungake dadi saweneh gerakan politik utawa parhudamdam minangka sara­na manunggalake brayat Batak nalika lelawanan karo Welanda ing jaman penja­jahan.

Sacara etimologi tembung Parmalim asal seka tembung par sarta malim. Ing basa Batak Toba tembung par kajarwa para kang nindake saweneh pagaweyan. Dene malim asal seka tembung Arab mualim jarwane pinter ing kawruh ngagama. Dadi tembung parmalim bisa kasurasa para malim utawa kekumpulan uwong pinter ing kawruh ngagama. Mula Parmalim ing basa Batak Toba kadhangkala sinebut Ugoma Malim.

Dene sacara spiritual Parmalim iku miturut pamawase Raja Marnakkok Nai­pos­pos sing saikine jumeneng Raja Ihutan (sesebutan tumrap pangarsa Parmalim dhuwur dhewe) mujudake piwulang lawas tilarane leluhure wong Batak. Subur ngrembaka sadurunge neneka agama Islam apadene Kristen ing wewengkon Batak.

Upacara Sipahalima

Upacara Sipahalima

Sesarine piwulang ana werna loro yakuwi sepisan mungguh piye carane ma­nungsa urip ing ngalam ndonya kiyi duwe kesanggupan masrahke uripe marang Mula Jadi Nambolon, sesebutan Gusti Allah-e uwong Batak lawas. Sarta kapindho mungguh piye carane supaya bisa urip kan­thi becik sarta laras karo pepadha apa­dene karo alam sawegung.

Gegebengane Parmalim wujud kukum werna telu. Tona utawa piwulang seka Mu­­lajadi Nabolon sing katampa Raja Ihat Manisia sarta Siboru Ihat Manisia. Poda uta­wa sabda dalem utusan Mulajadi Nabo­lon yakuwi Raja Uti, Simaribulubosi, Raja Sisingamangaraja sarta Raja Nasiak Bagi. Patik utawa Angger-angger pranataning urip.

Salah siji cirikhase kapiyatan parmalim yakuwi dumunung ing kearifan lokal sa­jrone anjaga lestarine alam. Mula warga­ne Parmalim ora oleh negor uwit sagele­me dhewe, kejaba gelem nandur wit anyar sing gunggunge luwih akeh. Uga ora antuk ngrusak wit-witan anyar nalika negor wit gedhe. Wewaler kasebut dianggep perlu, nadyan manungsa diwenehi hak ngelola alam saisine kanggo nyukupi kabutuhan urip, ananging duwe kuwajiban njaga alam tetep mungguh bisane lestari.

Persiapan Upacara Sipahasada ing Bale Pasogit

Persiapan Upacara Sipahasada ing Bale Pasogit

Mung wae amarga bebakune kapitayan Parmalim lelandhesan marang tradhisi budaya tilarane leluhur, mula ora bisa dipa­dhake karo agama resmi sing diakoni dening Pamarentah Indonesia. Mula banjur dileboke kelompok Himpunan Penghayat Kepercayaan wiwit taun 1980. Dadi ka­lumrah yen kala-kala nemoni masalah ing urip bebrayan. Upamane nalika arep ngurus akta kelairan ing Catatan Sipil. Akte bisa digawe yen nyebut agama tartamtu.

Nadyan ta mangkono brayat ageng Par­malim sing dinane iki gunggunge ora ku­rang seka 2.000 kulawarga utawa kira-kira 8.000 jiwa tetep semangat nindake saliring upacara kagamaan ing Bale Par­tonggoan ing Huta Tinggi. Ing kono tinemu omah ibadah karan Bale Pasogit aciri pe­pethan pitik cacah telu ing wuwungan. Wer­na abang, ireng sarta putih. Abang lambang kekendelan, ireng lambang dham­par kencana sarta putih lambang ka­sucian.

Pargondangan ngiring atur pandonga

Pargondangan ngiring atur pandonga

Upacara sing utama ana loro. Sepisan upacara Sipahalima. Digelar saben taun bak­da mangsa panen. Yen adate wong Jawa bisa diarani tradisi adat wiwit utawa rasulan. Dianake saben tanggal 12-14 sasi kaping lima miturut kalender Batak utawa ing sasi Juli. Kabeh warga Parmalim klebu sing dumunung ing njaban rangkah bakal bali lan ngrameke acara sing uga dadi sarana nguwatke tali paseduluran sarta nglumpuke dana sosial.

Ngancik titiwanci upacara, wiwit jam sanga esuk para warga nyiapke sakabeh bot repote kapreluwan upacara. Ing plata­ran Bale Partonggoan ing Huta Tinggi kata­rub edi nganggo janur. Sing mesthi ana yaiku kewan kurban utawa pelean wujud sapi werna ireng aran lobbu sitio-tio dicen­cang ing tengah plataran.

Sawise kembul bojana, kira-kira jam siji awan para warga kumpul ing plataran Bale Partonggoan. Penganggone cara adat. Tumrap bapak-bapak nganggo sur­ban putih, sarung, jas sarta selendhang ulos. Sing isih jaka nganggo sarung, klambi sarta ulos. Tumrap wanodya nganggo sa­rung motif bathik, kebayak sarta rambut kagelung.

Kembul bojana ing upacara Sipahalima

Kembul bojana ing upacara Sipahalima

Raja Marnakkok Naipospos mangarsa­ni donga kunjuk Mulajadi Nabolon. Donga kunjuk Debata Natolu yakuwi Batara Guru, Debata Sori sarta Bala Bulan. Donga kunjuk Siboru Deak Parujar, Baga Padoha Niaji, Saniang Naga, Raja Uti, Sirambulu Bosi, Raja Na Opatpuluh Opat utawa kabeh Nabi sing nate kautus Gusti Allah lumantar agama tartamtu. Donga kunjuk Raja Si­singamangaraja sarta Raja Na­siak Bagi sing pinarcaya wu­jud panjalmane Raja Sisinga­mangaraja.

Unine tetabuhan pargon­da­ngan ngiring saliring donga. Tumrap wong Batak unine tetabuhan pinarcaya dadi sa­rana nglantarke donga tumuju telenging alam karohanen sing paling alus. Sawise atur pan­donga kateruske manortor uta­wa nindake tari tor-tor. Ing pungkasaning acara sapi ka­pra­gat banjur kaolah miturut adate wong Batak. Sawise mateng banjur binagi warata.

Kapindho upacara Sipahasada. Ginelar ing kawitan Taun Anyar Batak. Yakuwi tang­gal 2 sarta 3 sasi sepisan. Tujuwane ding­go mengeti para pangarsa rohani. Rong dina sadurunge, para warga nindake pasa. Minangka bebuka sarta panutup pasa nindake acara mangan napaet utawa mangan pait ing punguan utawa kelom­poke dhewe-dhewe. Wujude godhong kates enom campur lombok, uyah sarta nangka enom,  didheplok alus. Panganan kiyi lambang kasangsaran sing dilakoni Raja Nasiak Bagi. Bubar kuwi banjur menyang bale Partonggoan.

Bocah cilik melu upacara

Bocah cilik melu upacara

Ing njeron loteng Bale Pasogit kasiyap­ke ubarampe sesaji kaya ta daging ayam, wedhus putih, iwak, endhog, sega putih, suruh, jejanganan, jeruk purut, banyu suci sarta dupa. Miturut tradisine uwong Batak, bahan dinggo pelean kapilih bangsane kewan sarta asile ulah patanen sing paling apik.

Tata rakit sarta keblat olehe ndunungke sesaji manut dhawuhe Raja Ihutan. Sawi­se kabeh sumadya, Raja Ihutan mudhun seka loteng, banjur mangarsani atur pan­donga sarta maringi kutbah. Katutup kembul bojana bebarengan.

Dene upacara  cilik ana werna-werna. Kayata upacara Mararisabtu dianake sa­ben dina Setu. Martutuaek dinggo nylameti bocah umur 30 dina. Pasahat tondi dinggo nyuwunke pangapura wong mati. Mama­susmasu dinggo kaperluwan ningkahan. Manganggir kanggo nuceni diri pribadi.

Piwelinge Jaka Tarub Amrih Kahananing Praja Manggih Kamulyan

Piwelinge Jaka Tarub Amrih Kahananing Praja Manggih Kamulyan

Anyar Katon, Kebatinan | Posted by | January 20, 2015

Sendhang kamulyan Ing wewengkon Kulonprogo Propinsi Daerah Istimewa Yogyakarta akeh tinemu sendhang. Salah sijine yaiku Sendhang Kamulya

Sapepake

Mpu Keris Jiwodiharjo Banyusumurup Imogiri

Mpu Keris Jiwodiharjo Banyusumurup Imogiri

Anyar Katon, Flash, Kebatinan | Posted by | November 14, 2014

Keris dhapur Nagasasra, regane Rp 4,5 yuta Padukuhan Banyusumurup Girirejo Imogiri Bantul kawentar karana anane pengrajin keris. Asil kr

Sapepake

Ajaran Toleransi ing Kakawin Sutasoma

Ajaran Toleransi ing Kakawin Sutasoma

Anyar Katon, Kebatinan | Posted by | October 20, 2014

Kitab Sutasoma Kabudayan Jawa darbe jagad ka­su­sastran kang endah kahanane. Ka­cathet mahewu-hewu pustaka Jawa mijil, lan ora sithik

Sapepake

Jaman Kala Gupita Merbawani Kala Sudra

Anyar Katon, Kebatinan | Posted by | August 22, 2014

Ana ing Kitab Seksi Sejarah Kuna Jilid I Penerbit Depdikbud Direktorat Sejarah dan Ni­lai Tradisional kaca 103 dirembug bab ra­malan ...

Sapepake

Page 1 of 41234